eastwest chess      
ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΑ
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ
Ιωσήφ Λιμπεράλης
  Αποτελέσματα  
 

26.09.2018

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

Ο Μουσουργός Σκακιστής
Υπό Παναγή Σκλαβούνου

 

 
 

 

Ο Παναγής Σκλαβούνος γεννήθηκε το 1962, είναι κάτοχος Master of Science στην Τεχνητή Νοημοσύνη από το Πανεπιστήμιο Cranfield, Πολιτικός Μηχανικός και Τοπογράφος Μηχανικός Ε.Μ.Π., απόφοιτος Πληροφορικής ΕΛΚΕΠΑ. Εργάζεται στην ΕΥΔΑΠ. Πρόσφατη ιδιότητά του: Ιστορικός σκακιού

 



 

 
 

Από το βιβλίο του Παναγή Σκλαβούνου:                                                                                «Άγνωστες εποχές του ελληνικού σκακιού», 2018 .

ΙΩΣΗΦ ΛΙΜΠΕΡΑΛΗΣ
 

Ο Ιωσήφ Λιμπεράλης (Κέρκυρα 1820 – Ζάκυνθος 1899) ήταν Έλληνας μουσικός και από τους πρώτους Έλληνες συνθέτες σκακιστικών προβλημάτων. Γεννήθηκε στην Κέρκυρα από πατέρα Ιταλό μουσικό στην αγγλική μπάντα και μητέρα ζακυνθινή. Τότε τα Ιόνια νησιά ήταν υπό αγγλική κυριαρχία. Μετά τον πρόωρο θάνατο του πατέρα τους, ο Ιωσήφ και ο αδελφός του έζησαν λίγο με τη μητέρα και τη θεία τους στο Λονδίνο, αλλά επέστρεψαν σύντομα. Ο Ιωσήφ σπούδασε μουσική στην Κέρκυρα, τη Μπολόνια και τη Νάπολη, διατηρώντας δεσμούς με τους Ιταλούς. Μετά το θάνατο του αδελφού του Αντώνιου, που ήταν μαθητής του Μάντζαρου, τον διαδέχτηκε την περίοδο 1842 – 1849 στη διεύθυνση της μπάντας της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κέρκυρας. Συνέχισε ως μουσικοδιδάσκαλος (1849-1852) και εργολάβος παραστάσεων στο θέατρο της Κέρκυρας, φέρνοντας μουσικούς θιάσους από την Ιταλία. Όταν είδε ότι «η ωφέλεια δεν αντεπεκρίνετο εις τους πολλούς κόπους», κατέφυγε στην πατρίδα της μητέρας του, τη Ζάκυνθο, όπου νυμφεύτηκε το 1852 την αοιδό Αικατερίνη Χαριάτη (γόνο προοδευτικής ζακυνθινής οικογένειας) και συνέχισε να διδάσκει μουσική.

Συνέθεσε χορευτικές μουσικές, που αγαπήθηκαν στα Ιόνια νησιά. Στον Ιωσήφ Λιμπεράλη οφείλεται και η σύνθεση των παλαιότερων έργων ελληνικής πιανιστικής μουσικής «εθνικού χαρακτήρα», στα οποία γίνεται εκτεταμένη χρήση του φολκλορικού στοιχείου. Το γνωστότερο είναι το Ξύπνημα του Κλέφτη, το οποίο τυπώθηκε στο Μιλάνο το 1849.

Έγραψε και όπερες, κατά τα ιταλικά πρότυπα, σε ιταλόφωνο λιμπρέτο του ποιητή Γεράσιμου Μαρκορά, αλλά οικονομικοί και… πολιτικοί λόγοι δεν ευνόησαν την παρουσίασή τους. Η όπερα «Ρήγας Φεραίος» μόνο μια παράσταση έκανε λόγω παρέμβασης της αυστριακής κυβέρνησης ότι το έργο προσέβαλε τους Αυστριακούς, που είχαν παραδώσει στους Οθωμανούς τον Έλληνα πατριώτη Ρήγα.

To 1870, όταν τα Επτάνησα ήταν ήδη 6 χρόνια ενωμένα με την Ελλάδα και η Πρωτεύουσα της Πελοποννήσου άκμαζε ως βασικό λιμάνι επικοινωνίας με την Ευρώπη (αφού ο ισθμός της Κορίνθου δεν είχε διανοιγεί ακόμα), ο Λιμπεράλης πήγε από τη Ζάκυνθο στην Πάτρα και άσκησε για 16 χρόνια το επάγγελμα του δασκάλου του πιάνου. Τότε προσπάθησε να φτιάξει δημοτική μπάντα και ασχολήθηκε πολύ με τη σύνθεση σκακιστικών προβλημάτων. Στο ιταλικό σκακιστικό περιοδικό Nuova Rivista degli Scacchi δημοσίευσε προβλήματα από το πρώτο κιόλας έτος κυκλοφορίας του 1875 και κάλεσε και άλλους Πατρινούς να γίνουν συνδρομητές. Αυτοί ήταν η μαγιά του «Κύκλου των Σκακιστών της Πάτρας» (του οποίου γνωρίζουμε σήμερα 12 τουλάχιστον μέλη), όπως τους ονομάζει ο Λιβεράλης σε επιστολή του προς το ιταλικό περιοδικό. Αναφέρει, μάλιστα, ότι οι Πατρινοί έπαιξαν ομαδικό σκάκι «δι’ αλληλογραφίας» με ομάδα σκακιστών από το Λιβόρνο το 1881, μια εποχή που το Λιβόρνο ήταν η «σκακιστική πρωτεύουσα» της Ιταλίας. Στο Λιβόρνο ζούσαν τότε και Έλληνες σκακιστές (Μαυρογορδάτος, Σκαραμαγκάς, αλλά και ο εθνικός ευεργέτης βαρόνος Μιχαήλ Τοσίτσας, στον οποίο πρέπει να αφιερωθεί ειδικό άρθρο…).

Ο Λιμπεράλης διακρινόταν για τα επιθανάτια ελεγεία του. Ένα παιανίζεται τη Μεγάλη Παρασκευή από τις φιλαρμονικές της Κέρκυρας ως σήμερα. Όταν ζούσε στην Πάτρα, συνέθεσε και δημοσίευσε επιθανάτιο ελεγείο αφιερωμένο στο θάνατο του κορυφαίου Αμερικανού σκακιστή Paolo Morphy, το οποίο έστειλε και δημοσιεύτηκε στο τεύχος Νοεμβρίου 1884 του «Brooklyn Chess Chronicle», περιοδικό στο οποίο δημοσίευε και πολλά δικά του σκακιστικά προβλήματα. Αντίτυπο του συγκεκριμένου τεύχους βρίσκεται και σήμερα στη Βιβλιοθήκη της ελληνικής Βουλής.

Έχουμε δει πάνω από 50 σκακιστικά προβλήματα του Ιωσήφ Λιμπεράλη δημοσιευμένα.

To πρόβλημα του επόμενου διαγράμματος είναι το πρώτο του Λιμπεράλη, που δημοσιεύτηκε.
 

Ιωσήφ Λιμπεράλης

Illustrated London News, 22/5/1869.

Παίζουν τα λευκά και κάνουν ματ σε 3 κινήσεις.


 

Λύση: 1. Πζ7 απειλεί 2. Πδ7+ Αδ6 3. Π:δ6 ματ

και 2.Ιζ6+ Ρδ6 3.Πδ7ματ ή Βδ7ματ.

Αν 1…Π:ε4 2.Πδ7+ και 3. Β:η8 ματ


Το 1871 δημοσιεύτηκε το πρώτο σκακιστικό πρόβλημα σε ελληνικό περιοδικό. Παρότι δημοσιεύτηκε ανωνύμως στο αθηναϊκό περιοδικό «Παρθενών», υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι ήταν κι αυτό του Ιωσήφ Λιμπεράλη!

 

Ιωσήφ Λιμπεράλης

2ο βραβείο του 4ου τουρνουά του Nuova Rivista degli Scacchi, 1881.

Παίζουν τα λευκά κάνουν ματ σε 2 κινήσεις.

 

1.Ιζ6 ! zugzwang 1.Βα6 !

Αν 1….Ρδ6/Ρ:δ4/Ρ:ζ6/Ρζ4

2. Βε7 / Βδ5/ Βη7/Βγ7# Απειλεί: 2.Βγ6+ Ρ:γ6 # ή 2.Ι:γ3+ Ι:γ3#


Ιωσήφ Λιμπεράλης

Piccolo Scacchista di Napoli, 1896.

Ένα από τα τελευταία προβλήματα του Λιμπεράλη, που δημοσιεύτηκε στο σκακιστικό περιοδικό του φίλου του Ναπολιτάνου μουσικού Eusebio Dworzak de Walden, που ήταν γιός ενός παλιού Αυστριακού πρόξενου στην Πάτρα κα είχε ζήσει νέος στο φιλόξενο αυτό λιμάνι της Ανατολής.

Παίζουν τα λευκά κάνουν ματ σε 3 κινήσεις.

 

1. Β:δ3 (απειλεί 2.Βε4+ Α:ε4 3. δ4 ή Ιγ4 ματ).

Αν 1…Α:δ3 2. Ιγ4 Α:γ4 3. δ4 ματ.

Το τελευταίο σκακιστικό πρόβλημα, που γνωρίζουμε ότι δημοσίευσε ο Λιμπεράλης είναι του έτους 1897 και το έστειλε σε ξένο περιοδικό από τη Ζάκυνθο.

Απεβίωσε στις 17/9/1899 και «η κηδεία του, ένεκα της ευγενείας των τρόπων και της αγαθότητος της ψυχής, …εγένετο ανταξία και δημοτελής…», σύμφωνα με την εφημερίδα «Αι Μούσαι» της Ζακύνθου. Είχε τρεις γιούς και μια κόρη, όλους φιλόμουσους. Απόγονος της κόρης του Μαρίας είναι ο κ. Γεώργιος Αγγελόπουλος, καθηγητής του τμήματος Χημικών Μηχανικών στο Πανεπιστήμιο Πάτρας.

Τη σύντομη αυτοβιογραφία του Λιμπεράλη (16 χειρόγραφες σελίδες μεγάλου σχήματος σε ιταλική γλώσσα), γραμμένες στις 3 Νοεμβρίου 1896, κατείχε, μετά το θάνατό του, η κόρη του Μαρία και ο σύζυγός της γιατρός Ιούλιος Μερκάτης. Αρκετά στοιχεία από αυτήν χρησιμοποίησε ο λόγιος Σπυρίδων Δεβιάζης, όταν έγραψε, μετά το θάνατο του Λιμπεράλη στη Ζάκυνθο, σύντομη βιογραφία του θανόντος στο «Πειραϊκόν Ημερολόγιον» του επόμενου έτους και στα Ανέκδοτα από τον βίο του Σολωμού, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «Παναθήναια» το 1908. Το 1966, την αυτοβιογραφία του Λιμπεράλη κατείχε ο μουσικολόγος Ιωσήφ Γκρέκας ή Παπαδόπουλος, όπως σημειώνεται σε άρθρο του ποιητή Νάσου Βαγενά στο περιοδικό «Παρνασσός», όπου επαναδημοσιεύονται κάποια περιεχόμενα σ’αυτήν σχετικά με το Διονύσιο Σολωμό αποσπάσματα. Ο Λιμπεράλης αναγνωρίζει στον Σολωμό έναν από τους δασκάλους του. Μετά το θάνατο του Ιωσήφ Γκρέκα, δεν γνωρίζουμε πού βρίσκονται τα χειρόγραφα της αυτοβιογραφίας, όπου ίσως υπάρχουν επιπλέον στοιχεία σχετικά με τη «σκακιστική πλευρά του».

 
 
ΠΟΙΚΙΛΑ
ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ