eastwest chess      
ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΑ
ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ
Το σκάκι, η Ιστορία & ο εξαιρετικός κύριος Μαβίλης

26.12.2020

Του Παναγή Σκλαβούνου

 

και με 3 προβλήματα

 
 

Το σκάκι, η Ιστορία και ο εξαιρετικός κύριος Μαβίλης

Η πρόσφατη πανδημία βρήκε τους ανθρώπους πιο έτοιμους να συνεχίζουν την αλληλοεπικοινωνία και τις υπόλοιπές τους συνήθειες σε σχέση με τις παλαιότερες εποχές πανδημιών.

Επειδή το σκάκι προσαρμόστηκε ευκολότερα στο διαδίκτυο από τα άλλα αθλήματα, όσοι νέοι το μαθαίνουν τώρα, το συνδέουν λαθεμένα με γνωστά «βιντεοπαιχνίδια». Η μεγάλη διαφορά του σκακιού κυρίως έγκειται στα πεντακόσια χρόνια ιστορίας που κουβαλάει στις βαλίτσες του. Στην πορεία αυτή αντανακλώνται συχνά και οι τρόποι αναζήτησης της αλήθειας στις προηγούμενες εποχές! Γι΄αυτό, ευθύνη έχουν και οι σκακιστές, που τιμούν τους προκατόχους τους, να προασπίζουν την ιστορική αλήθεια!

Θεωρούμε ότι το πρώτο βήμα για την παγκοσμιοποίηση του σκακιού είχε ξεκινήσει τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Τότε, «άρμα» της παγκοσμιοποίησης δεν ήταν το διαδίκτυο αλλά ο διεθνής Τύπος και κοινή γλώσσα επικοινωνίας οι εικόνες. Μέσω των σκακιστικών προβλημάτων και σπουδών (καλλιτεχνικό σκάκι), που οι εικόνες τους δημοσιεύονταν σε διεθνείς εφημερίδες και περιοδικά, αλληλοπροσεγγίστηκαν άνθρωποι από διαφορετικούς πολιτισμούς. Άλλοι έφτιαχναν (συνέθεταν) σκακιστικά προβλήματα, άλλοι τα έλυναν, επικοινωνούσαν ταχυδρομικά με τους σκακιστικούς συντάκτες των εφημερίδων και έβλεπαν αργότερα τα ονόματά τους δημοσιευμένα. Η πρόσβαση στο διεθνή Τύπο ήταν δύσκολη για όλες τις κοινωνικές τάξεις. Οι εικόνες σκακιστικών διαγραμμάτων, όμως, τραβούσαν την περιέργεια και η μύηση στο σκάκι έφερνε την κοινωνία πιο κοντά!. «Είμαστε μια οικογένεια» συνήθιζε να λέει ο πρώτος πρόεδρος της Παγκόσμιας Σκακιστικής Ομοσπονδίας. Πώς ανακόπηκε η πρώτη εκείνη παγκοσμιοποίηση; Από την «πανδημία» των Μεγάλων Πολέμων, που στιγμάτισαν το πρώτο μισό του 20ου αιώνα.

Ο πιο γνωστός Έλληνας του 19ου αιώνα, που ασχολήθηκε τόσο με το αγωνιστικό όσο και με το καλλιτεχνικό σκάκι, γεννήθηκε στην Ιθάκη το 1860. Έμαθε σκάκι στη «Λέσχη» του εύξεινου νησιού, της Κέρκυρας: την «Αναγνωστική Εταιρεία», το παλαιότερο σε λειτουργία ελληνικό πνευματικό ίδρυμα. Ταξίδεψε στη Γερμανία και μελέτησε βυζαντινή ιστορία, ευρωπαϊκή και ανατολική φιλοσοφία. Δίδαξε και έμαθε σκάκι από τους Γερμανούς. Συμβιβάστηκε όταν αυτοί βοήθησαν τους εξ Ανατολών κατακτητές μας στον άδοξο πόλεμο του 1897, όπου συμμετείχε με κερκυραϊκές δυνάμεις. Ήταν πάντα ποιητής και πρόσκαιρα βουλευτής. Σκοτώθηκε πολεμώντας για την απελευθέρωση της Ηπείρου σαν σήμερα ξημερώματα, πριν 108 χρόνια. Ήταν ο εξαιρετικός Λορέντζος Μαβίλης.
 

Ο ποιητής–σκακιστής Λορέντζος Μαβίληςδεν μπορεί να περιοριστεί στα «μέτρα» που οι σύγχρονοί μας έχουν συνηθίσει να κατατάσσουν τους ανθρώπους. Ο Μαβίλης αποτελούσε εξαίρεση ακόμα και για την εποχή του.

Μετά το παλιό ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ ( https://archive.ert.gr/8425 ), έχουν βρεθεί αρκετά στοιχεία για τη σχετικά σύντομη ζωή του (βλ. «Κερκυραϊκά Χρονικά, Λορέντζος Μαβίλης, Εκατό χρόνια από τον θάνατό του», Κέρκυρα 2012), που δεν χρειάζεται κάτι πραπάνω ή λιγότερο, για να αποτελέσει επιτυχημένη κινηματογραφική ταινία χωρίς ίχνος υπερβολής ή παραποίησης!.

Δεν ήταν ελληνική η ρίζα του πατέρα του. Ο παππούς του υπήρξε Ισπανός πρέσβης που αγάπησε μια Κερκυραία και έμεινε στα Επτάνησα. Η μητέρα του ήταν από το γένος Καποδίστρια. Σπούδασε στη Γερμανία, αλλά απογοητεύτηκε όταν οι Γερμανοί, στον αλυτρωτικό πόλεμο του 1897, βοήθησαν τους Οθωμανούς να εμποδίσουν την απελευθέρωση της ελληνικής Ηπείρου από τους Έλληνες, μετά από έναν αποτυχημένο σύντομο πόλεμο για τον οποίο ο Μαβίλης είχε συστρατεύσει πολλούς Κερκυραίους. Δεν στρατεύθηκε, δηλαδή, ο Μαβίλης με τους Ιταλούς Γαριβαλδινούς το 1897, όπως λαθεμένα θεωρείται ότι τον εικονίζει φωτογραφία του έτους εκείνου μαζί με τη συγγενική του ιταλική οικογένεια Ντε Κίρικο στο Βόλο. Αλλά ούτε στη δεύτερη προσπάθεια απελευθέρωσης της Ηπείρου το 1912, που επιτεύχθηκε λίγους μήνες μετά το θάνατό του στον 1ο Βαλκανικό Πόλεμο, συμμετείχε ο Μαβίλης στο ιταλικό σώμα των Γαριβαλδινών. Συμμετείχε στους λεγόμενους «Έλληνες Γαριβαλδινούς» του Αλεξάνδρου Ρώμα (corfu-museum.gr/index.php/el/58-historic-notes/280-l-r-26-28-1912), που τους υποστήριξαν οι Ιταλοί, χωρίς όμως να έχουν ιδιαίτερες απώλειες.

Αλλά ο Μαβίλης, ακόμα και ως σκακιστής, δεν μπορεί να κατατάσσεται σε έναν μόνο τομέα.

 

Α) Ο Λορέντζος Μαβίλης διακρίθηκε διεθνώς στο αγωνιστικό σκάκι. Ιδίως την περίοδο 1885-1890, που πήγε ΄να συνεχίσει την πρώτη περίοδο σπουδών του (1881-1884) στη Γερμανία. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα 20 περίπου επίσημων παρτίδων του, που υπάρχουν, άλλωστε, μόνο γα εκείνη της περίοδο, θα είχε αξιολόγηση «έλο» 2348. Παίζοντας με τα λευκά επίθεση, είχε εφεύρει τη δική του βαριάντα ανοίγματος σκακιστικής παρτίδας μετά από 1.ε4 ε5 2.ζ4 (γκαμπί του βασιλιά, το επιθετικότερο των ανοιγμάτων), που οι συμπαίκτες του την ονόμαζαν: «Κατευθείαν στο ταμείο». Παρτίδα, που νίκησε με τα λευκά παίζοντας τη «δική του» αυτή βαριάντα στο ερασιτεχνικό πρωτάθλημα Γερμανίας 1889, δημοσιεύτηκε στη σελίδα 152 του βιβλίου του Παναγή Σκλαβούνου: «Οι Άγνωστες εποχές του Ελληνικού Σκακιού», όπου και η σχετική βιβλιογραφία. Το άνοιγμα δεν είναι σωστό. Φαίνεται ότι το χρησιμοποιούσε για να «τα παίξει όλα για όλα». Όταν είχε τα μαύρα (άμυνα), συνήθιζε να απαντά με μονή κίνηση του πιονιού μπροστά από κάποιον ίππο του (1… β6 ή 1…η6) ακολουθούμενο από 2…Αβ7 ή 2…Αη7 για γρήγορη οχύρωση (ροκέ) του βασιλιά. Σήμερα, ένα άνοιγμα, που ξεκινά με αρχικές κινήσεις πιονιών ένα μόνο τετράγωνο μπροστά, περιλαμβάνεται στις λεγόμενες «ινδικές άμυνες» διότι, στο παλιό ινδικό σκάκι, δεν προβλέπονταν διπλές κινήσεις πιονιών. Στις αρχές του 19ου αιώνα, ο Αυστριακός Allgaier, που είχε κάνει την παλιότερη ταξινόμηση σκακιστικών ανοιγμάτων, ονόμασε το άνοιγμα αυτό «Ελληνική Άμυνα», διότι διακρίνονταν να το παίζουν οι Έλληνες έμποροι στα καφενεία της Βιέννης. Η διπλή αρχική κίνηση πιονιού ήταν μία από τις διαφοροποιήσεις που έγιναν στο ευρωπαϊκό σκάκι τον 16ο αιώνα. Δεν είχε ακόμα διαδοθεί στις περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από όπου ξεκινούσαν οι Έλληνες έμποροι του 18ου αιώνα προς την κεντρική Ευρώπη.

Ο Μαβίλης έγινε πολύ φίλος με φοιτητές Γερμανούς σκακιστές όπως ο βυζαντινολόγος Seger (ο οποίος τον βοήθησε να τεκμηριώσει τη διδακτορική του εργασία στο Breslau της Γερμανίας, όταν συμμετείχαν και οι δύο στο γερμανικό ερασιτεχνικό πρωτάθλημα του 1889) και ο Hugo Goering (ο οποίος τον ξεπροβόδισε ως τη Βενετία το 1890, όταν ο Μαβίλης επέστρεφε διδάκτορας φιλοσοφίας στην Κέρκυρα). Κάποιοι άλλοι Γερμανοί δυστρόπησαν όταν o Goering, το ίδιο έτος στο Regensburg, είχε παίξει λάθος με τα μαύρα στη θέση του διαγράμματος 13…Ιζ5, επιτρέποντας στο Μαβίλη να στεφθεί «Πρωταθλητής σκακιού Βαυαρίας» (1.ζ4 ε6 2.ε3 δ5 3.Ιζ3 Ιζ6 4.β3 Αε7 5.Αβ2 γ5 6.Αε2 Ιγ6 7.0-0 0-0 8.Βε1 Βγ7 9.Ιγ3 α6 10.Ιδ1 Αδ7 11.Ιζ2 Ιε8 12,Ιη4 Ιδ6 13.Βη3 Ιζ5; 14.Ιθ6+ 1-0). Ο φοιτητικός σκακιστικός σύλλογος, του Μαβίλη, διαμαρτυρόμενος, αποχώρησε τότε από τη Σκακιστική Ομοσπονδία.

   

Β) Ο Μαβίλης έγινε γνωστός σε όλους τους Έλληνες σκακιστές το 1971, όταν δημοσιεύτηκαν τέσσερα σκακιστικά του προβλήματα στο περιοδικό «Σκακιστικά Χρονικά» της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας. Τα προβλήματα είχαν βρεθεί στα αρχεία της Αναγνωστικής Εταιρείας Κέρκυρας (του παλιότερου σε λειτουργία πνευματικού ιδρύματος της χώρας μας, που ο Μαβίλης διετέλεσε γραμματέας την περίοδο 1893-1897) και είχαν τότε εκπλήξει τους Έλληνες «ειδικούς» όχι μόνο για την ποιότητα αλλά και για την ποικιλία του στιλ τους. Η Αναγνωστική Εταιρεία υπήρξε η πραγματική τροφός–μητέρα του Μαβίλη. Πιστεύουμε ότι αισθανόταν περήφανος (όπως τα σημερινά «παιδιά-θαύματα» του σκακιού), στις αίθουσες της Αναγνωστικής Εταιρείας, να συναγωνίζεται στη λύση των σκακιστικών προβλημάτων που δημοσιεύονταν σε ευρωπαϊκά έντυπα τους ενήλικες – και, μάλιστα, σημαντικούς Κερκυραίους όπως ο Πολυλάς, ο Μαρκοράς, ο Μάνεσης και άλλοι λογοτέχνες σκακιστές. Ίσως αυτή ήταν η αιτία που αισθανόταν πάντα «μικρός» στη λογοτεχνία αλλά ικανός στο σκάκι.

Τρία από εκείνα τα προβλήματα, που συνέθεσε στη Γερμανία, μπορείτε να βρείτε σχολιασμένα στην ιστοσελίδα: kallitexniko-skaki.blogspot.com/2008/03/blog-post_22.html. Εκεί φαίνεται ότι το έργο του Μαβίλη ως συνθέτη σκακιστικών προβλημάτων δεν μπορεί να καταταγεί στην «παλιά γερμανική» ή στη «νέα γερμανική» ή στη «βοημική» ή σε κάποια άλλη «σχολή σύνθεσης». Προσπαθούσε να είναι «μέσα σε όλα», είτε μοντέρνα είτε παλιά.

 

Το παρακάτω διάγραμμα δημοσιεύτηκε, «σταλμένο από τον Λ.Μ.», στο περιοδικό «Αττικόν Μουσείον» το έτος 1890. Ο Μαβίλης, όταν επέστρεψε από τις σπουδές του στη Γερμανία και ενώ υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία, έστελνε στο περιοδικό που προαναφέρθηκε, παλιότερα ποιήματά του με το ψευδώνυμο «Λ. Γραικός».

   

Στην εικόνα του διαγράμματος, όπως δημοσιεύτηκε στο «Αττικόν Μουσείον», αφού διόρθωσετε τον γερο-δαίμονα του τυπογραφείου, αλλάζοντας αμοιβαία τα χρώματα του Ρδ4 και της Βγ7, προκύπτει το πρώτο διάγραμμα (Α) που ακολουθεί.

Το δεύτερο διάγραμμα (Β) δημοσιεύτηκε το Μάρτιο του 1908 στο ιταλικό «Rivista Scacchistica Italiana» με προμετωπίδα «L. MabilliCorfù».

Και στα δύο προβλήματα «Παίζουν τα λευκά και κάνουν ματ σε 3 κινήσεις».

(Α) (Β)

Γ) Ο Μαβίλης υπήρξε και σκακιστικός «παράγων»! Σε συνεργασία με τον επίσης «μακροχρόνιo» φοιτητή Ernest Varain ίδρυσαν το 1886 τον Σκακιστικό Σύλλογο του Πανεπιστημίου του Μονάχου ή ACSM (όπως φιγουράρουν περιπλεγμένα τα αρχικά του στο «καλλιγραφικό σήμα» της εικόνας) και, επιστρέφοντας στην Κέρκυρα το 1890, έδωσε στους Γερμανούς συμφοιτητές του την είδηση ότι ήλπιζε να ιδρύσει Σκακιστική Ομοσπονδία στην Ελλάδα… Κάποια παραπάνω πληροφόρηση ή οράματα θα είχε.

Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα και μετά τη στρατιωτική του θητεία, το 1893 εκλέχτηκε Γραμματέας στην «Αναγνωστική Εταιρεία Κέρκυρας», του μόνου ίσως ελληνικού συλλόγου, που μπορούσε να παρουσιάσει «σκακιστική ομάδα» εκείνη την εποχή.
 

ΛΥΣΕΙΣ: Α) 1.α8=Ι Αναμονή κίνησης. Η ιππο-προαγωγή δικαιολογείται από τη βαριάντα: αν 1…Ρε5 2.Βζ7+ Ρxδ6 3.Βγ7 ματ, ενώ δυσκολότερη είναι η απάντηση αν 1…Ρδ3 2.Βγ5 δ4 3.Βα3 ματ.

Β) 1.Βα1 Αναμονή κίνησης. Αν 1…Αxα3 2.Ιβ2 (για να αποτρέψει Αγ1+) και 3.α4 ματ. Οι άλλες βαριάντες είναι κατώτερες.

 
 
ΠΟΙΚΙΛΑ
ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ